Vechtpartijen tijdens de après-ski in Oostenrijk

Deze bijdrage biedt een beknopt overzicht van de juridische gevolgen die een vechtpartij in Oostenrijk – zoals deze vaak tijdens het skiseizoen gebeuren – kan hebben. Voor algemene informatie over de Oostenrijkse strafprocedure kunt u hier terecht.

De après-ski hoort voor veel wintersporters bij de vakantie. Met uitgelaten menigten en grote hoeveelheden alcohol lopen woordenwisselingen en misverstanden daarbij nog al eens snel uit de hand. Wat als opstootje begint is echter plotseling een strafzaak. Veel toeristen onderschatten hoezeer de Oostenrijkse autoriteiten serieus en consequent optreden tegen wat zij enkel als “voorvalletje” zien.

Geweldpleging: het opzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel

Wat in het Nederlands vaak geweldpleging en mishandeling wordt genoemd, heet in Oostenrijk het toebrengen van lichamelijk letsel (Körperverletzung). Hiervan is sprake wanneer iemand een andere persoon letsel ofwel een verwonding toegebracht heeft. De centrale bepaling is daarbij § 83 StGB; verdere paragrafen (§§ 84-88 StGB) bevatten verdere speciale regelingen, waardoor het feit voor de dader heel verschillende gevolgen kan hebben, die kunnen reiken van het betalen van een geldbedrag tot een gevangenisstraf van meerdere jaren. Veel voorkomend zijn daarbij de volgende delicten:

• Eenvoudig toebrengen van lichamelijk letsel (Körperverletzung; § 83 StGB): geldboete of gevangenisstraf tot en met één jaar.

• Toebrengen van zwaar lichamelijk letsel (schwere Körperverletzung; § 84 StGB): bijv. meer dan 24 dagen ziekte of arbeidsongeschiktheid): gevangenisstraf tot en met drie jaar.

• Toebrengen van lichamelijk letsel met ernstige blijvende gevolgen (Körperverletzung mit schweren Dauerfolgen; § 85 StGB): letsel met ernstige blijvende gevolgen, bijv. verlies van een zintuig of ledemaat: gevangenisstraf tot en met vijf jaar, onder omstandigheden tot en met 10 jaar.

• Doelbewust toebrengen van zwaar lichamelijk letsel (absichtlich schwere Körperverletzung; § 87 StGB): het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel, waarbij de dader dit letsel ook doelbewust wil veroorzaken: gevangenisstraf tot en met 10 jaar, onder omstandigheden tot en met 15 jaar.

Meer informatie over de Oostenrijkse regels over het toebrengen van lichamelijk letsel is hierte vinden.

Raufhandel: meedoen aan vechtpartij op zichzelf al strafbaar

Ook het enkele meedoen aan een vechtpartij kan in Oostenrijk al strafbaar zijn. Het Oostenrijkse strafrecht kent in § 91 StGB het zelfstandige delict Raufhandel (deelname aan een vechtpartij). De kern daarvan is dat de actieve deelname aan een vechtpartij waarbij iemand gewond raakt op zichzelf al strafbaar is – ongeacht wie precies welke klap heeft uitgedeeld.

De wet onderscheidt drie situaties:

• Een vechtpartij (Schlägerei) in eigenlijke zin: minstens drie personen die elkaar aanvallen.

• Een groepsaanval (Angriff mehrerer): een eenzijdige aanval, waarbij minstens twee aanvallers zich tegen ten minste één slachtoffer keren.

• “Hooliganregeling”: een deelname aan een vechtpartij überhaupt bij een groot sportevenement – hierbij is niét noodzakelijk dat iemand gewond raakt.

Raakt bij een dergelijke vechtpartij of groepsaanval iemand zwaar gewond of overlijdt deze persoon, dan is iedereen die actief heeft meegedaan strafbaar – ook degene van wie helemaal niet vaststaat dat hij de beslissende verwonding heeft veroorzaakt. Juridisch is daarbij het ernstige letsel of de dood een zogenoemde objectieve voorwaarde voor strafbaarheid: de opzet van de betrokkene hoeft daar niet op gericht te zijn geweest. Het volstaat dat opzettelijk aan de vechtpartij is deelgenomen.

Een voorbeeld: vijf mensen gaan op één persoon af, maar slechts één van hen slaagt erin bij deze persoon een botbreuk te veroorzaken. Dan is die ene dader strafbaar wegens het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel, terwijl de vier anderen strafbaar blijven wegens Raufhandel – dit dus omdat ze meegedaan hebben. Wie zich laat meeslepen in een vechtpartij “om te helpen”, kan dus ook veroordeeld worden als hij niemand persoonlijk heeft verwond.

De strafdreiging hangt af van de situatie en de afloop:

• Bij een vechtpartij met zwaar lichamelijk letsel staat op de deelname een gevangenisstraf tot en met één jaar of een geldstraf.

• Heeft de vechtpartij de dood van iemand tot gevolg, dan riskeert men een celstraf van tot en met twee jaar.

• Bij een groepsaanval is de deelname al strafbaar wanneer er eenvoudig letsel ontstaat (tot zes maanden gevangenisstraf), oplopend bij zwaar letsel of overlijden.

Belangrijk is tevens wat géén strafbare deelname oplevert. Het enkel toekijken of aanmoedigen valt hier niet onder. Ook wie uitsluitend probeert de partijen uit elkaar te halen, wordt niet bestraft. De wet bevat een uitdrukkelijke uitzondering voor degene aan wie van zijn deelname geen verwijt kan worden gemaakt. Uiteraard kan het bij een menigte vechtende personen moeilijk zijn om dit te bewijzen.

Noodweer en de grenzen daarvan

Een veelgehoorde reactie is dat men zich “alleen maar verdedigde”. Ook in Oostenrijk kent men het recht op noodweer (Notwehr, § 3 StGB). Wie zich tegen een actuele of onmiddellijk dreigende wederrechtelijke aanval verdedigt, handelt onder voorwaarden niet strafbaar. Aan dit recht zitten echter grenzen.

In de eerste plaats moet er sprake zijn van een aanval die nú gaande is of direct dreigt. Op het moment dat de aanvaller zich terugtrekt of al uitgeschakeld is, eindigt het noodweerrecht. Het nemen van wraak of het uitdelen van “correctieve” klappen is dus geen noodweer en strafbaar. In de tweede plaats moet de verdediging passend zijn: in beginsel mag men enkel het mildste middel gebruiken dat de aanval effectief afweert.

Dronkenschap bij vechtpartijen

Bij voorvallen tijdens de après-ski speelt alcohol bijna altijd een rol. Hierbij dient men er rekening mee te houden dat dronkenschap niét automatisch verzachtend werkt. Wie aangeschoten maar nog toerekeningsvatbaar is, is gewoon volledig strafrechtelijk verantwoordelijk voor wat hij doet.

Ook bij volledige dronkenschap is men echter nog niet straffeloos. Het Oostenrijkse strafrecht kent namelijk een apart delict (§ 287 StGB) voor wie in een toestand van volledige dronkenschap een feit pleegt dat anders strafbaar zou zijn.

Onder bepaalde omstandigheden kan dronkenschap bij een veroordeling echter ook als verzwarende omstandigheid werken (§ 35 StGB). Dit is in het bijzonder het geval, als de alcoholisering diende om een strafbaar feit te plegen.

Andere relevante delicten die snel meespelen

Een uit de hand gelopen avond beperkt zich regelmatig niet tot één strafbaar feit. Afhankelijk van wat er precies gebeurt, kunnen onder meer de volgende delicten in beeld komen:

• Gevaarlijke bedreiging (gefährliche Drohung, § 107 StGB): iemand serieus bedreigen.

• Dwingen (Nötigung, § 105 StGB): iemand met geweld of bedreiging tot iets dwingen.

• Zaakbeschadiging (Sachbeschädigung, § 125 StGB): vernieling.

• Belediging (Beleidigung, § 115 StGB): openbare belediging. Dit is in de regel een privaatdelict, wat betekent dat het slachtoffer zelf de vervolging in gang moet zetten.

De civiele kant: schadevergoeding, smartengeld en verzekeringen

Een vechtpartij heeft niet alleen strafrechtelijke gevolgen. Het slachtoffer kan ook een vergoeding vorderen voor de schade, waaronder smartengeld voor het geleden leed. In Oostenrijk kan een slachtoffer zich daarvoor als beschadigde partij (Privatbeteiligter) in de strafprocedure voegen, wat een efficiënte manier is om de schade meteen mee te laten beoordelen.

Wat dat precies inhoudt en welke andere rechten een slachtoffer heeft, is hier te lezen.

Verder worden veel mensen ook na het einde van een strafprocedure nog door verzekeringen verrast. Terwijl gewone particuliere aansprakelijkheidsverzekering opzettelijk toegebrachte schade in de regel uitsluiten en rechtsbijstandverzekeringen dekking voor strafrechtelijke verdediging vaak pas achteraf bij vrijspraak bieden, melden zich achteraf vaak nog ziektekostenverzekeringen om tevens de behandelingskosten op de dader te verhalen.

Diversion: een veroordeling is soms te vermijden

Niet elke strafzaak hoeft met een veroordeling te eindigen. Bij minder ernstige feiten en mensen zonder strafrechtelijk verleden biedt het Oostenrijkse recht in principe de mogelijkheid van een strafrechtelijke schikking (Diversion): de zaak wordt bijvoorbeeld door betaling van een geldbedrag of een buitengerechtelijke vereffening met het slachtoffer afgedaan. Het grote voordeel is dat dit geen strafrechtelijke veroordeling oplevert. Of een strafrechtelijke schikking in een concreet geval haalbaar is, hangt sterk af van de omstandigheden.

Veelgestelde vragen – in het kort

Kan ik strafbaar zijn als ik niemand heb geslagen?

Ja. Bij een vechtpartij of groepsaanval (Raufhandel, § 91 StGB) is de enkele actieve deelname al strafbaar wanneer iemand zwaar gewond raakt of overlijdt, ook als niet vaststaat dat ú de verwonding heeft veroorzaakt.

Helpt het dat ik dronken was?

Nee. Aangeschoten en toch toerekeningsvatbaar betekent alsnog verantwoordelijkheid. Volledige dronkenschap leidt niet tot straffeloosheid, maar kan zelf een apart delict opleveren (§ 287 StGB).

Mag ik gewoon naar huis vliegen als er aangifte is gedaan?

Niet zonder meer. Als buitenlandse toerist loopt u een verhoogd risico op voorlopige hechtenis wegens vluchtgevaar. Ga er niet automatisch vanuit dat u kunt vertrekken, en vertrek niet als u al voor een verhoor opgeroepen bent.

Dekt mijn verzekering de schade of de verdediging?

Vaak niet. Aansprakelijkheidsverzekeringen sluiten opzettelijke schade meestal uit, en rechtsbijstandverzekeringen dekken de verdediging bij opzetdelicten vaak niet of slechts achteraf.

Krijg ik sowieso een strafblad?

Niet noodzakelijk. Bij minder ernstige feiten kan een strafrechtelijke schikking een veroordeling voorkomen. Of dat mogelijk is, hangt van het concrete geval af.

Juridische bijstand aanbevolen

Het is dringend aanbevolen zich tijdens een strafprocedure door een advocaat bij te laten staan. Ik ondersteun en begeleid u graag bij strafprocedures in Oostenrijk, uiteraard geheel in het Nederlands. Neem daarvoor via office@vastenburg.at of telefonisch via 0043 6804446590 gerust contact met mij op. Voor verdere informatie over de Oostenrijkse strafprocedure in het algemeen kunt u hier terecht.

Stuur een aanvraag